Een voorstel van AI controleren: zo check je bron en citaat

De AI heeft een voorstel klaargezet. Een klant heeft geklaagd over een late levering, en het voorstel is om een vergoeding van tien procent aan te bieden. Er staat bij: volgens de afspraken in het contract. Het klinkt redelijk. Je klikt bijna op versturen.

Dan open je het contract. Er staat niets over een vergoeding bij late levering. Wel een clausule over overmacht. Het voorstel klonk als een samenvatting, maar het was een gok.

Waarom AI dingen verzint

Taalmodellen voorspellen het meest waarschijnlijke vervolg van een tekst. Meestal klopt dat. Soms klinkt het alleen alsof het klopt. Dat heet hallucineren.

Vier onderzoekers legden in 2025 in het artikel Why Language Models Hallucinate uit waar dat vandaan komt. Hun kern: de manier waarop modellen worden getraind en getoetst, beloont gokken meer dan toegeven dat je iets niet weet. Net als een leerling bij een meerkeuzetoets die liever een antwoord invult dan een vak leeg laat.

Dat betekent iets voor jou. Een AI die iets niet weet, zegt dat niet altijd. Het antwoord ziet er dan net zo stellig uit als een goed antwoord.

De verantwoordelijkheid blijft bij jou

Air Canada leerde het in 2024. De chatbot van de maatschappij vertelde een klant dat er achteraf korting kon worden aangevraagd op een ticket voor een begrafenis. Dat klopte niet met het beleid. De klant stapte naar een tribunaal in British Columbia en kreeg gelijk.

Air Canada voerde aan dat de chatbot zelf verantwoordelijk was voor de eigen antwoorden. Het tribunaal veegde dat van tafel, beschrijft advocatenkantoor McCarthy Tétrault. De chatbot is gewoon een deel van de website, en het bedrijf is verantwoordelijk voor alle informatie op die website.

Het was een Canadese zaak, maar de les geldt ook hier. Wat AI namens jouw bedrijf zegt of voorstelt, is van jou.

Een voorstel van AI is een concept. Het wordt pas een besluit als een mens het heeft gecontroleerd.

Vier controles bij elk voorstel

Je hoeft niet elk woord te wantrouwen. Je hebt wel een vaste routine nodig. Deze vier controles kosten een paar minuten.

1. Er staat een bron bij

Een goed voorstel zegt waar het vandaan komt: een contract, een mail, een klantdossier, een wetsartikel. Staat er geen bron bij, dan kun je het niet controleren. Behandel het dan als een idee, niet als een feit.

2. De bron bestaat en je hebt hem zelf geopend

AI verwijst soms naar een document dat niet bestaat, of naar het juiste document met het verkeerde artikelnummer. Open de bron zelf. Een link die werkt, is nog geen bewijs dat de inhoud klopt.

3. Het citaat staat er letterlijk

Een goed voorstel geeft de zin waar het op steunt. Zoek die zin op in de bron, met de zoekfunctie van je pdf-lezer of browser. Staat de zin er niet, of net iets anders, dan is dat een rood signaal.

4. Het citaat zegt wat het voorstel beweert

Dit is de lastigste stap. Een citaat kan kloppen en toch verkeerd worden gebruikt. De zin "levering binnen vijf werkdagen" zegt niets over een vergoeding als het zes dagen worden. Lees het citaat in zijn context: de alinea ervoor en erna.

Bedragen zijn een apart verhaal

Bij geld geldt een strengere regel. Een bedrag in een AI-tekst is een bewering. Reken het na in het systeem waar het bedrag vandaan hoort te komen: je boekhouding, je planning, je prijslijst.

Het onderzoek van Harvard en de Boston Consulting Group naar de grillige grens van AI laat zien waarom. Bij een taak buiten de mogelijkheden van AI kwamen consultants met AI 19 procentpunt minder vaak op het juiste antwoord dan consultants zonder AI. Hulp die er goed uitziet, kan je dus slechter laten presteren als je niet controleert.

Maak het een gewoonte

Controleren werkt alleen als iedereen het doet. Spreek met je team af dat een AI-voorstel zonder bron niet de deur uit gaat. Laat bij twijfel een tweede persoon meekijken. En noteer waar AI vaker de mist in gaat, zodat je weet waar je extra scherp moet zijn.

Zo begin je deze week

1. Pak drie AI-teksten die jij of je team de afgelopen week hebt gebruikt, en loop ze langs de vier controles.
2. Zet de vier controles op een kaartje naast het scherm van iedereen die met AI werkt.
3. Spreek af: bedragen uit een AI-tekst worden altijd nagerekend in het eigen systeem.

In Aivio

De AI in Aivio legt een voorstel klaar met de zin erbij waar ze het uit haalt, herkenbaar aan het goud, zodat jij de bron controleert en beslist.